VERKIEZING – Kandidaten |
 |
Esma ChohoGeinterviewd door Lieke Boersma. Esma Choho is geboren in Bodegraven in 1971. Ze begon in 1990 met de studie Economie en Management in Utrecht. Na haar afstuderen koos ze voor de studie Sociale Wetenschappen aan de Vrije Universiteit van Amsterdam. In 1996 schreef ze essays met de titels ‘Honor’ en ‘French Fries War’. Ze maakte – alweer twaalf jaar geleden - een programma over emancipatie, ‘Moslima’, met debat, film, kunst en cultuur in het Koninklijk Instituut voor de Tropen (KIT). Het succesvolle programma krijgt twee vervolgen. Esma Choho maakte in 1998 het programma ‘Girls Girls Girls’ voor NPS: een documentaire over jonge vrouwen in de jaren ‘ 90 en hun leven in de stad. In 2003 zette Esma Choho haar eigen advies- en productie bureau op en ze gaf les aan de Universiteit van Amsterdam over Moslims in het Westen. Esma Choho wordt the ‘Refresherator’ genoemd; een naam die is ontstaan uit een combinatie van de woorden refresh en refrigerator, omdat ze haar vernieuwende ideeën ook concreet uitvoert. Haar boek Moslim Unlimited (2007) maakt dat duidelijk. Het laat zien hoe je je in de praktijk bewust wordt van jezelf. Het moet Moslims helpen bij hun leven in het Westen en geeft inzicht voor niet - Moslims over de ‘moslimse ander’. Wat heeft jou gevormd? Het eerste dat in me opkomt is Bodegraven, waar ik geboren ben. Mijn vader heeft daar in de kaasfabriek gewerkt en hij kwam elke avond thuis met allerlei verschillende soorten kaas: repen kaas, kaaschips en plakken kaas. Ik vond kaas heerlijk. Alles wat in dat dorpje aan Nederlandse cultuur was - tante Nel die ons leerde onze nagels te lakken, Sinterklaas vieren - heeft mij heel sterk gevormd. Zijn er ook personen je in je jeugd geïnspireerd hebben? Ik moet denken aan mijn oma. Zij was een alleenstaande vrouw in een klein dorpje in Marokko, waar je eigenlijk niet alleenstaand mag zijn. Ze had een enorm gevoel voor humor, terwijl ze de meest tragische dingen had meegemaakt. Ze heeft vijf van haar kinderen verloren en had alleen mijn moeder nog. Mijn moeder vertrok vervolgens naar Europa. De kracht waarmee zij leefde heeft mij enorm geïnspireerd. Ik herinner me haar als iemand met zo’n aanstekelijke lach. Als ik er nu aan denk, moet ik nog steeds lachen. Er zijn ook bekende mensen die de kracht hebben om door te zetten ook al is het leven ontzettend hard, zoals Nelson Mandela. Welke momenten uit jouw leven waren bepalend voor de keuzes die je maakte? Er zijn verschillende momenten uit mijn leven die richting gaven. Ik maakte bepaalde keuzes; de ene keer bewuster dan de andere. Op mijn negentiende besloot ik om een hoofddoek te dragen en op mijn vijfentwintigste heb ik mijn hoofddoek weer afgedaan. Dat was een heel beslissende fase. Op mijn achttiende besloot ik economie en management te studeren en tegelijkertijd deed ik aan journalistiek. Een belangrijk moment op professioneel vlak was toen ik de redactie ging doen voor het blad ‘Salaam’. Dit was het eerste Nederlandstalige blad voor jongeren met een Islamitische achtergrond in Europa, en dat was ongekend. Er zijn nu allemaal websites die ongeveer hetzelfde doen, maar wij presteerden het om met ons amateuristisch gezelschap duizenden leden te werven. Daarbij kregen we het voor elkaar sponsors te regelen. Dit alles lukte ons omdat we enthousiast waren en dat is heel belangrijk. Ik neem initiatief en ik ben een doorzetter. Als je ergens wilt komen moet je geloven dat je er komt. Toen ik begon met de redactie van ‘Salaam’, wilde ik mezelf uiten en stem geven aan wat ik dacht, wat ik voelde en de vragen die ik had. Het blad was een fantastische manier om me te uiten. Dat uiten kon ik ook door middel van ‘Moslima’, dat ik met twee andere vrouwen initeerde en programmeerde. ‘Moslima’ was bezig met vrouwenemancipatie op het gebied van de islam; dit was een initiatief dat erg goed werkte en drie keer herhaald is. Ayaan Hirsi Ali doet alsof zij het moslimfeminisme heeft gestart, maar in de jaren negentig was het al lang bezig. Het is frustrerend voor vrouwen die er al langer voor vechtten om te zien dat er wordt gedaan alsof moslimfeminisme nu pas is uitgevonden. Vrouwen die vòòr mij bezig waren met vrouwenemancipatie hebben mij enorm geïnspireerd en van hen heb ik heel veel geleerd. Denk je dat de vrouwenemancipatie binnen de islam ooit klaar is? We doen net alsof de vrouwenemancipatie klaar is in Nederland, maar dat is niet zo. De ongelijke verhoudingen zijn er nog steeds. Als het gaat om wetenschappers aan de top, in Nederland, zijn we ondergeschikt aan Turkije en Iran. Negen en een half van de tien universitair docenten is man. Er is veel wettelijk geregeld, maar op professioneel gebied moet er nog veel gebeuren. Vecht jij voor vrouwenemancipatie? Ik vecht niet bewust voor vrouwenemancipatie, maar ik heb mijn eigen onderneming en daar komt veel bij kijken. Dat is al een gevecht op zich. Als je een bepaalde visie hebt is er veel doorzettingsvermogen nodig om die te realiseren. Je doet het voor jezelf. Bij mij komt die passie van binnenuit, ik hoef het niet op te roepen. Veel mensen vinden het wel best zo, ze zien geen reden om het anders te doen. Dat komt naar voren in de zakelijke wereld, maar ook in de moskee. In de moskee hebben mannen en vrouwen het idee dat alles wel prima is zoals het nu gaat. Als je een bepaalde visie hebt, op de werkvloer of in de moskee, is het een uitdaging om door te zetten. Wat is jouw visie? Het boek dat ik heb geschreven, ‘Moslim Unlimited’, is revolutionair. Het is een heel praktisch handboek onderverdeeld in vijf stappen. Ik heb daarin het zelfstandig denken en voelen centraal gesteld. Door te beschrijven hoe ik andere mensen heb geholpen en wat ik heb meegemaakt laat ik de lezer zien hoe hij of zij datzelfde kan doen. De essentie van dit boek is dat ik mensen aan het denken wil zetten. Recensenten hebben dat voor een groot deel opgepakt. Zij noemen mij de Islamitische Phil. Ik vind dat een compliment omdat de heer Phil Amerikanen helpt na te denken.
Als het om mijn visie gaat, hoor je aan de ene kant gejuich en aan de andere kant stilte. Er is gejuich van zowel autochtonen als van moslims en niet-moslims die mijn methode gebruiken. Negentig procent is tevreden. Maar de moslimleiders in Nederland negeren mij; dat is blijkbaar een nieuwe strategie. Toch heb ik die moslimleiders nodig. Helaas willen zij alleen theologische discussies aangaan. Volgens mij is dat is niet de juiste strategie. De discussie moet uit de mensen zelf komen, ze moeten zelf gaan nadenken, zich afvragen: wil ik geloven of wil ik niet geloven? Die vrijheid heb je, maar dat vindt de moslimgemeenschap nog erg moeilijk, ook het progressieve deel van die gemeenschap. In de praktijk zijn het de moslimleiders die vanuit hun autoriteit handelen en de mensen regels opleggen. Ik wijd dat niet aan de islam maar aan de mannen die zeggen dat ze de islam praktiseren. Is het niet eigen aan religie om overal regels op toe te passen? Atheïsme kan ook heel autoritair zijn. Het is de kunst om, als je een bepaalde levensvisie hebt, andere mensen de vrijheid te geven hun eigen visie te behouden. Ik ben iemand die zegt dat zelfstandig denken heel gunstig voor je is. Ik zeg dus niet wat je moet denken; ik zeg alleen dat je meer bij jezelf komt als je zelfstandig denkt. Je moet persoonlijke keuzes niet laten opleggen door anderen. Ik wil niet over een ander heersen; alle mensen die naar me toe komen doen dat uit vrije wil. Wat houdt jouw onderneming precies in? Mijn diensten draaien om culturele intelligentie in het bedrijfsleven en de overheid omdat daar nog veel moet gebeuren. Ook voor het publiek ben ik bezig met de ontwikkeling van emotionele, sociale en culturele intelligentie. We hebben niet alleen maar IQ maar ook CQ nodig om als Nederlanders wetenschappelijk, zakelijk en cultureel aan de top te blijven. Je hebt met veel verschillende werelden te maken en daarom is culturele intelligentie nodig Ik denk dat dat toekomst heeft, niet alleen de rationele benadering die we tot nu toe toepasten. Ik heb jarenlang debatten geleid en doe dat nog steeds, maar ik weet dat het mensen niet wezenlijk zal veranderen. De wil om te veranderen zit veel dieper. Ik zie mensen dagelijks veranderen. Ik ben zelf veranderd. Dat gebeurt niet alleen met je denken, maar ook met je hart en handelen. Als je bedrijven cultureel intelligent probeert te maken lukt het jou dan ook interactie te creëren tussen verschillende groepen mensen, zoals moslims en niet-moslims? Hoe verbind jij verschillende mensen? Ik heb contact met beiden en ik ben een verbinding tussen deze schijnbare tegenstelling. Mijn hele mensvisie is gericht op gelijke behoeftes: iedereen wil een huis, goede seks, vrede en geld op zijn/haar bankrekening. De vorm waarin deze behoefte naar voren komt hebben we allemaal met elkaar gemeen. Dat is een stukje inzicht waar mensen de tijd voor nodig hebben om dat te accepteren: dat ze verder moeten kijken naar wie iemand is dan alleen de buitenkant. Het cognitieve gedeelte, zoals culturele verschillen, is wat mij betreft maar 20 procent en daar verbind je mensen heel oppervlakkig mee. Denk aan het Ramadanfestival. Sociaal emotionele zaken, zoals persoonlijke overtuigingen en hoe iemand naar de ander kijkt, dat is de 80 % die zo chique sociale cohesie heet. Dit deel weegt veel zwaarder.
Kun je hiervan een praktijkvoorbeeld geven? Ik kwam voor een presentatie met mijn technicus bij een multinational bij de afdeling HR; dat zijn de mensen die de werving en selectie voor een bedrijf doen. Ik begon mijn presentatie met de vraag wie ze dachten dat wij waren. Ze moesten bedenken wat voor baan, auto, en huis we hadden. De antwoorden die we kregen waren als volgt: de technicus was directeur, reed in een alfa romeo en woonde in een buitenhuis. Van mij dachten ze dat ik in een peugeot 206 reed, de assistent van de technicus was, en dat ik in een huurhuis woonde. Dit is een schokkend voorbeeld van hoe je wordt gezien door de specialisten van de werving en selectie van een succesvol bedrijf. Waar voel jij je thuis? Ik voel me thuis in het westelijk deel van de wereld. Ik vind het veel lastiger om me thuis te voelen in het oosten, want daar zijn die man/ vrouw verhoudingen zo anders. Ik voel me thuis in het rijke deel van de wereld, rijk in vrijheid van denken en voelen.
fotografie: Hape Smeele |